Jeszcze do niedawna bioróżnorodność rzadko pojawiała się w rozmowach o projektowaniu budynków. Jeśli już była uwzględniana, najczęściej sprowadzała się do zachowania kilku drzew lub zaprojektowania większej powierzchni zieleni.

Dziś podejście do tego zagadnienia dynamicznie się zmienia.

Rosnąca presja związana z ochroną środowiska, nowe strategie Unii Europejskiej oraz coraz większa świadomość inwestorów sprawiają, że bioróżnorodność staje się jednym z ważnych kryteriów oceny jakości inwestycji. Coraz częściej nie jest już traktowana jako dodatkowy element projektu, lecz jako jego integralna część.

Powstaje więc pytanie:

Czy uwzględnianie bioróżnorodności stanie się wkrótce obowiązkiem, czy może już dziś jest przewagą konkurencyjną?

Coraz więcej przykładów wskazuje, że odpowiedź brzmi: jedno i drugie.

Dlaczego architekci coraz częściej projektują z myślą o przyrodzie?

Miasta rozwijają się w szybkim tempie. Wraz z nową zabudową znikają fragmenty naturalnych siedlisk, a powierzchnie biologicznie czynne ustępują miejsca betonowi i asfaltowi. Skutki są widoczne nie tylko dla przyrody. Zmniejsza się liczba zapylaczy, pogarsza się retencja wody, rośnie temperatura w miastach, a mieszkańcy mają coraz mniejszy kontakt z naturą.

Architektura regeneracyjna zakłada, że nowe inwestycje mogą częściowo odwracać te procesy. Nie chodzi tylko o tworzenie „wysp zieleni”, lecz o projektowanie przestrzeni, które wspierają funkcjonowanie lokalnych ekosystemów.

Bioróżnorodność zaczyna się już na etapie projektu

Największy wpływ na wartość przyrodniczą inwestycji mają decyzje podejmowane na początku procesu projektowego.

Już na etapie koncepcji warto przeanalizować:

• istniejącą roślinność,
• lokalne siedliska zwierząt,
• przebieg naturalnych korytarzy ekologicznych,
• warunki wodne,
• możliwości zachowania cennych elementów krajobrazu.

Takie podejście pozwala nie tylko ograniczyć negatywny wpływ inwestycji, ale często również zmniejszyć koszty związane z późniejszym zagospodarowaniem terenu.

Rozwiązanie 1. Budki lęgowe jako element architektury

Jednym z najprostszych sposobów wspierania bioróżnorodności jest projektowanie miejsc lęgowych dla ptaków. Coraz częściej nie są to już tradycyjne budki montowane po zakończeniu budowy. Nowoczesne rozwiązania zakładają ich integrację z elewacją lub konstrukcją budynku. Pozwala to stworzyć trwałe i bezpieczne miejsca dla gatunków, które od lat przystosowały się do życia w miastach, takich jak jerzyki czy wróble.

Odpowiednie rozmieszczenie takich elementów powinno wynikać z analizy lokalnych warunków oraz potrzeb konkretnych gatunków.

Rozwiązanie 2. Siedliska dla owadów zapylających

Szacuje się, że znaczna część gatunków roślin jest zależna od działalności zapylaczy.

Dlatego coraz większą uwagę poświęca się tworzeniu warunków sprzyjających pszczołom samotnicom, trzmielom czy motylom.

W praktyce mogą to być:

• łąki kwietne,
• rabaty z rodzimych gatunków,
• hotele dla owadów,
• martwe drewno pozostawione w kontrolowanych miejscach,
• rośliny kwitnące przez większą część sezonu.

Największą wartość mają rozwiązania tworzące ciągły dostęp do pożywienia oraz miejsc schronienia.

Rozwiązanie 3. Zielone elewacje jako nowa przestrzeń biologiczna

W gęsto zabudowanych miastach każda dodatkowa powierzchnia biologicznie czynna ma znaczenie, dlatego coraz większą popularność zdobywają zielone elewacje.

Oprócz poprawy estetyki mogą one:

• stanowić siedliska dla owadów,
• ograniczać nagrzewanie budynku,
• poprawiać jakość powietrza,
• tłumić hałas,
• zwiększać retencję wody.

Dobrze zaprojektowana zielona ściana staje się elementem miejskiego ekosystemu, a nie wyłącznie dekoracją.

Rozwiązanie 4. Rodzime gatunki roślin zamiast egzotycznych nasadzeń

Przez wiele lat dominowało przekonanie, że atrakcyjna zieleń oznacza egzotyczne gatunki i intensywnie pielęgnowane trawniki. Obecnie coraz więcej projektantów wraca do roślin charakterystycznych dla danego regionu.

Rodzime gatunki:

• lepiej znoszą lokalne warunki klimatyczne,
• wymagają mniej podlewania,
• są bardziej odporne na choroby,
• zapewniają pożywienie rodzimym gatunkom owadów i ptaków,
• wspierają stabilność lokalnych ekosystemów.

Takie podejście pozwala ograniczyć koszty utrzymania zieleni, a jednocześnie zwiększyć jej wartość przyrodniczą.

Rozwiązanie 5. Korytarze ekologiczne – połączenia ważniejsze niż pojedyncze enklawy

Nawet najlepiej zaprojektowany teren zielony nie spełni swojej funkcji, jeśli będzie całkowicie odizolowany od otoczenia.

Dlatego coraz większą rolę odgrywają korytarze ekologiczne, czyli ciągi zieleni umożliwiające przemieszczanie się zwierząt, owadów i rozprzestrzenianie się roślin.

Mogą je tworzyć:

• pasy zieleni,
• szpalery drzew,
• zielone dachy połączone z terenami otwartymi,
• cieki wodne,
• nieprzerwane ciągi roślinności.

Takie rozwiązania wzmacniają odporność ekosystemów i pozwalają zachować ich ciągłość mimo intensywnej urbanizacji.

Bioróżnorodność to także wartość dla mieszkańców

Korzyści wynikające z projektowania przyjaznego przyrodzie nie ograniczają się do ochrony środowiska. Badania pokazują, że kontakt z naturą wpływa pozytywnie na zdrowie psychiczne, poziom stresu, aktywność fizyczną oraz jakość życia mieszkańców. Zieleń poprawia mikroklimat, ogranicza hałas i tworzy bardziej atrakcyjne przestrzenie wspólne.

Dla deweloperów oznacza to również większą konkurencyjność inwestycji oraz rosnące zainteresowanie klientów poszukujących wysokiej jakości środowiska do życia.

Czy bioróżnorodność stanie się standardem?

Coraz więcej państw i samorządów wprowadza wymagania dotyczące ochrony przyrody w procesie inwestycyjnym. Równocześnie systemy certyfikacji budynków, takie jak BREEAM, LEED czy DGNB, przywiązują coraz większą wagę do wpływu inwestycji na lokalne ekosystemy. Można więc oczekiwać, że uwzględnianie bioróżnorodności będzie stopniowo stawało się nie tylko dobrą praktyką, lecz także standardem projektowym.

Inwestorzy, którzy już dziś wdrażają takie rozwiązania, zyskują przewagę – zarówno w zakresie zgodności z przyszłymi wymaganiami, jak i atrakcyjności swoich projektów.

Podsumowanie

Jeszcze niedawno bioróżnorodność była postrzegana jako zagadnienie należące przede wszystkim do ekologów i urbanistów. Dziś coraz wyraźniej widać, że staje się również jednym z istotnych elementów współczesnej architektury.

Budki lęgowe, siedliska dla owadów, zielone elewacje, rodzime gatunki roślin czy korytarze ekologiczne nie są jedynie dodatkami do projektu. Tworzą rozwiązania, które poprawiają funkcjonowanie lokalnych ekosystemów, zwiększają odporność miast na zmiany klimatu i podnoszą jakość życia mieszkańców.

W świecie, w którym inwestycje oceniane są nie tylko przez pryzmat kosztów i estetyki, lecz także ich wpływu na otoczenie, bioróżnorodność staje się jednym z najważniejszych wyznaczników odpowiedzialnego projektowania.

Literatura i źródła

Literatura naukowa

• Pedersen Zari, M. (2018). Regenerative Urban Design and Ecosystem Biomimicry. Routledge.
• Beatley, T. (2011). Biophilic Cities: Integrating Nature into Urban Design and Planning. Island Press.
• Beninde, J., Veith, M., Hochkirch, A. (2015). Biodiversity in Cities Needs Space: A Meta-analysis of Factors Determining Intra-Urban Biodiversity Variation. Ecology Letters.
• Hansen, R., Pauleit, S. (2014). From Multifunctionality to Multiple Ecosystem Services? Landscape and Urban Planning.

Raporty i dokumenty

• European Commission – EU Biodiversity Strategy for 2030 – jeden z kluczowych dokumentów wyznaczających kierunek działań w zakresie ochrony bioróżnorodności.
• European Environment Agency (EEA) – raporty dotyczące zielonej infrastruktury i przyrody w miastach.
• IUCN – Global Standard for Nature-based Solutions – wytyczne dotyczące projektowania rozwiązań opartych na przyrodzie.
• World Green Building Council – materiały dotyczące wpływu środowiska zbudowanego na bioróżnorodność.