Zmiana klimatu nie jest już hipotetycznym scenariuszem, lecz realnym wyzwaniem dla architektów, inżynierów i urbanistów. Fale upałów, intensywne opady, powodzie błyskawiczne i długotrwałe susze wpływają bezpośrednio na funkcjonowanie miast i bezpieczeństwo ich mieszkańców.
Nowoczesne projektowanie musi więc łączyć estetykę, funkcjonalność i odporność klimatyczną (tzw. climate resilience), przekształcając sposób, w jaki myślimy o budynkach i przestrzeniach publicznych.
1. Od adaptacji do odporności – nowa filozofia projektowania
Tradycyjna architektura skupiała się na ochronie przed środowiskiem. Dziś celem jest coś więcej — harmonijne współistnienie z dynamicznymi procesami natury.
Zamiast próbować „odgrodzić się” od klimatu, architektura XXI wieku projektuje z jego udziałem, integrując rozwiązania pasywne, systemy retencji i elastyczne strategie użytkowania przestrzeni.
Raport IPCC (2023) wskazuje, że miasta odpowiadają za ponad 70% globalnych emisji CO₂, a jednocześnie są najbardziej narażone na skutki kryzysu klimatycznego. Dlatego kluczową rolę odgrywa odporność urbanistyczna (urban resilience) — zdolność struktur miejskich do przetrwania i regeneracji po ekstremalnych zjawiskach.
2. Projektowanie odporne na upały
Fale upałów to dziś jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego w Europie. Według Europejskiej Agencji Środowiska (EEA, 2024) w samym 2023 roku upały przyczyniły się do ponad 60 000 przedwczesnych zgonów na kontynencie.
Architektura reaguje na to poprzez:
a) Chłodzenie pasywne i orientacja budynków
- Maksymalne ograniczenie nasłonecznienia elewacji południowych poprzez zastosowanie okapów, żaluzji fasadowych i brise-soleil.
- Wykorzystanie białych dachów i chłodnych materiałów o wysokim współczynniku odbicia promieniowania (albedo > 0,65).
- Projektowanie układów urbanistycznych sprzyjających naturalnej wentylacji — tzw. wind corridors, czyli osi przewietrzania miast.
b) Zielona infrastruktura chłodząca
- Zielone dachy i fasady obniżają temperaturę powierzchni nawet o 20–30°C w porównaniu z konwencjonalnymi dachami (Fraunhofer Institute, 2022).
- Wprowadzenie zielonych korytarzy miejskich — połączonych pasm drzew i terenów rekreacyjnych, które wspomagają cyrkulację powietrza.
- Miejskie ogrody deszczowe (rain gardens) zatrzymują wodę i poprawiają mikroklimat.
3. Odporność na powodzie i intensywne opady
Zjawiska ekstremalne, takie jak deszcze nawalne i powodzie błyskawiczne, stają się coraz częstsze.
Według Copernicus Climate Service (2024) w ostatnich 20 latach liczba dni z ekstremalnymi opadami w Europie wzrosła o 35%.
a) Systemy retencji i infiltracji
- Projektowanie nawierzchni przepuszczalnych (permeable surfaces) z betonu porowatego, kostki ażurowej lub kruszywa stabilizowanego.
- Zielone parkingi i place o podłożu retencyjnym.
- Podziemne zbiorniki retencyjne zintegrowane z budynkami, które gromadzą wodę deszczową do celów gospodarczych.
b) Architektura amfibijna i podniesione fundamenty
- Budynki o strukturze amfibijnej (np. projekty Waterstudio.nl w Holandii) potrafią unosić się na wodzie dzięki lekkim pontonowym fundamentom.
- W rejonach zagrożonych powodzią stosuje się podniesione konstrukcje (stilts) i materiały odporne na działanie wilgoci, np. panele kompozytowe HPL, aluminium anodowane, drewno modyfikowane termicznie.
c) Rewitalizacja terenów zalewowych
Zamiast próbować ujarzmić wodę, nowoczesna urbanistyka ją akceptuje.
Przykład: projekt „Room for the River” (Holandia) – przekształcenie terenów nadrzecznych w elastyczne strefy zalewowe, które pełnią funkcję rekreacyjną w czasie suchym i buforową w czasie powodzi.
4. Walka z miejską wyspą ciepła
Miasta potrafią być nawet 7–10°C cieplejsze niż okoliczne tereny wiejskie (badania MIT Urban Metabolism Group, 2022).
Rozwiązania architektoniczne i planistyczne obejmują:
- Ograniczenie asfaltu i ciemnych nawierzchni, zastępując je chłodniejszymi materiałami o wysokim albedo.
- Mikroparki – niewielkie enklawy zieleni rozproszone w gęstej tkance miejskiej.
- Wykorzystanie materiałów chłodzących o wysokiej pojemności cieplnej (np. glina, beton z dodatkiem krzemionki).
- Systemy zacieniania przestrzeni publicznych, np. lekkie membrany, pergole z roślinnością, miejskie kurtyny wodne.
5. Strategie adaptacyjne w budynkach
Nowoczesne obiekty są projektowane z myślą o ekstremach.
- Podwójne fasady z automatyczną wentylacją i żaluzjami termoreaktywnymi.
- Adaptacyjne systemy HVAC, które reagują na zmiany warunków mikroklimatycznych.
- Materiały PCM (Phase Change Materials) – pochłaniają nadmiar ciepła w dzień i oddają je nocą.
- Systemy smart meteo – integracja budynku z lokalnymi danymi pogodowymi, pozwalająca dynamicznie zarządzać temperaturą, roletami i oświetleniem.
6. Miasta odporne: przykłady wdrożeń
Kopenhaga (Denmark)
Po katastrofalnej powodzi w 2011 roku miasto wprowadziło strategię Cloudburst Management Plan, obejmującą 300 projektów retencyjnych i parkowych. Efekt: redukcja ryzyka zalania o 70%.
Rotterdam (Holandia)
Tworzy tzw. water squares – place miejskie, które w czasie deszczu zamieniają się w zbiorniki retencyjne.
Paryż (Francja)
Program „Plan Canopée” zakłada zwiększenie pokrycia drzewami z 9% do 50% do 2050 roku w celu walki z wyspą ciepła.
Singapur
Miasto realizuje strategię „City in Nature” – integrującą błękitno-zieloną infrastrukturę, pionowe ogrody i retencję w budynkach wysokich.
7. W stronę zrównoważonej odporności
Odporność klimatyczna nie oznacza wyłącznie przetrwania ekstremów. To także tworzenie przestrzeni przyjaznych ludziom, zdolnych do regeneracji, adaptacji i ewolucji w zmieniającym się świecie.
W tym sensie architektura staje się częścią systemu ekologicznego, a nie jego przeciwieństwem.
📚 Źródła:
- Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), AR6 Synthesis Report, 2023
- European Environment Agency (EEA), Climate Change Impacts in Europe 2024
- Fraunhofer Institute for Building Physics, Green Roof Cooling Study, 2022
- Copernicus Climate Change Service, European Extreme Weather Data 2024
- MIT Urban Metabolism Group, Urban Heat Island Report, 2022
- Waterstudio.nl, Floating Architecture Projects, 2023
- City of Copenhagen, Cloudburst Management Plan, 2023
EKOBUD 
Dodaj komentarz